"Gambit królowej" W. Tevis

Nie jestem pasjonatką szachów. Nie mam na to dość cierpliwości i samozaparcia. Podziwiam jednak tych, którzy, z wypiekami na twarzy od emocji, potrafią przez długie godziny wpatrywać się w szachownicę, obmyślając strategię pokonania przeciwnika. Ale ten podziw nie skutkuje moim kibicowaniem szachistom. Po prostu. Podziwiam i tyle.

Dlatego to, że sięgnęłam po książkę Gambit królowej, nie było działaniem celowym i zamierzonym. Był to zupełny przypadek. Planowałam przeczytanie kryminału retro, a otrzymałam... powieść obyczajową z leitmotivem.

Pomimo zaskoczenia, nie rzuciłam jej w kąt, tylko brnęłam dalej, coraz bardziej dając się wciągać w kolejne szachowe rozgrywki głównej bohaterki. Nieważne, że nazwy skomplikowanych ruchów nic mi nie mówiły, że czułam się jak na wyprawie po nieznanych lądach, istotne było to, że wciąż chciałam czytać, ciągle "grać" z Beth Harmon w jej grę. I gdy "rozgrywka" się skończyła, poczułam rozczarowanie, że to już koniec.

Walter Tevis, Gambit królowej, tłum. Hanna Pustuła-Lewicka, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2020

"Posełki. Osiem pierwszych kobiet" O. Wiechnik

Jakże chciałabym, żeby karty podręczników, także historycznych, zapełniły się wreszcie, wyrzucanymi od wieków w sposób metodyczny poza nawias pamięci, kobietami. Żeby dziewczynkom dane było poznać nie tylko sztandarowe Marię Skłodowską-Curie i Emilię Plater, ale i inne ważne dla Polski i świata kobiety. Żeby zapełniono wreszcie ten wstydliwy dół ignorancji i wykluczenia. Żeby przestano wciskać kit, że historia mężczyzn jest uniwersalna, bo tak naprawdę jest tylko połową prawdy, historią mężczyzn, przefarbowaną na obiektywną, tak, jak historia arystokracji udaje historię całego narodu. Pora na dopuszczenie do głosu innych.

Cieszę się, że ostatnie lata obfitują w książki, które powoli tę wiedzę normalizują,  wprowadzają do ogólnej świadomości wybitne postacie kobiet, wyciągają z cienia ich osiągnięcia, wartości i ideały. 

Jedną z nich jest książka Posełki. Osiem pierwszych kobiet Olgi Wiechnik. Autorka opisuje w niej losy pierwszych polskich posłanek (czy jak kto woli - posełek). Zgrabnie łączy opowieść o ich życiu prywatnym z publicznym, powołując się na ocalałe dokumenty i wspomnienia osób, choćby pośrednio znających główne bohaterki. Historie przez nią opowiedziane nie nużą, pomimo dużej ilości informacji. Dzieje się tak dlatego, że opisują nietuzinkowe postacie, odważne i pracowite kobiety z krwi i kości. Pionierki i społecznice, często geniuszki w swoich dziedzinach. Kobiety waleczne, bo zwalczające nie tylko obiektywne problemy, ale i próbujące zburzyć patriarchalną ścianę, od której niejednokrotnie odbijały się ich inicjatywy. Te kobiety to bohaterki, godne pomników i nazw ulic. Najwyższy czas na ich docenienie.

Olga Wiechnik, Posełki. Osiem pierwszych kobiet, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2019

"Zbuntowana królowa" M. Moran

Wielka Brytania ma sporo za uszami. Dużo wojen, rasizm, kolonializm. Żadne tam historyczne "kochajmy się". Można by wręcz pokusić się o stwierdzenie, że idealnie wpasowała się w grono rozbójników Europy i świata. Przekonały się o tym między innymi Indie, które zostały w podstępny sposób "dołączone" do jej posiadłości w XIX wieku. Ale zanim to nastąpiło, wielu z tamtejszych władców próbowało pozbyć się brytyjskiego intruza. Jednym z nich była rani Lakszmi Bai, królowa Dźhansi.

Była kobietą wojowniczką, wybitną władczynią, patriotką, która w obronie wolności oddała życie, będąc czołową postacią powstania sipajów w 1857 r.

Osoba rani zainspirowała autorkę powieści historycznych, Michelle Moran, która zbeletryzowała jej losy, obierając za narratorkę Sati, jedną z jej przybocznych strażniczek i bliską powiernicę.

Opowieść o bohaterce narodowej Indii jest niezwykle pasjonująco napisana, chociaż autorka przyznaje się do drobnych odstępstw od faktów, ułatwiających czytelnikowi "brnięcie" przez lekturę, jak np. uproszczenie nazwisk bohaterów. Cała fabuła jest jednak skomponowana niezwykle udanie, wciągając w wir akcji, okraszonej barwnym tłem obyczajowym, ukazującym różnorodność społeczeństwa indyjskiego, od biednych mieszkańców wsi po władców; codzienność życia, szczególnie kobiet, ich zmagania z narzuconymi tradycją rolami, walką o szacunek, o przetrwanie, a nawet o przeżycie w nieprzyjaznym, skrajnie patriarchalnym kraju.

Pozycja naprawdę godna polecenia.

Michelle Moran, Zbuntowana królowa, tłum. Aleksandra Górska, Wydawnictwo Sonia Draga, Katowice 2016

"Simona. Opowieść o niezwyczajnym życiu Simony Kossak" A. Kamińska

    To była charakterna baba - tak można by ją określić. Pasjonatka, "czarownica", uczona, pisarka. Autorytet przyrodniczy. Jedna z rodu "tych" sławnych. Profesor Simona Kossak. 

    Zwierzęta kochała miłością odwzajemnioną. Starała się je zrozumieć i ochronić. Dbała o nie, walczyła o ich dobro. Przyroda to był jej świat. A jej miejscem na ziemi była "Dziedzinka", leśniczówka w Puszczy Białowieskiej, którą dzieliła z Lechem Wilczkiem, jej przyjacielem i partnerem.

     Dla rodziców była rozczarowaniem. Nie, nie dlatego, by była zakałą rodu, czarną owcą, kryminalistką, morderczynią. Była rozczarowaniem, tak jak jej siostra, bo nie urodziła się chłopcem. Kolejnym "Kossakiem". Artystą. Zaś bycie rozczarowaniem, nigdy nie wpływa dobrze na poczucie szczęścia i nie buduje poczucia bezpieczeństwa, szczególnie, gdy idzie w parze z oziębłością uczuciową najbliższych. 

     Simona przez całe życie zabiegała o zainteresowanie rodziców, chciała osiągnąć sukces, żeby im udowodnić, że jednak jest coś warta. Starała się, żeby ją pokochali. 

     Nie została kolejnym Kossakiem malarzem, nie miała talentu plastycznego. Za to uznała za spełnienie swojego rodzinnego "obowiązku" bycia wybitnym zdobycie profesury. To dawało jej satysfakcję, było źródłem dumy i poczucia triumfu. 

Jej życie było barwne, chociaż pełne kontrastów, ciekawe. Dlatego warto sięgnąć po jej biografię. Została ona również wydana w formie audiobooka. Można jej posłuchać w interpretacji Kingi Preis.

Czy sięgniecie po książkę, czy po audiobook, będzie to na pewno niezapomniana lektura. 

    • Kamińska, Anna, Simona . Opowieść o niezwyczajnym życiu Simony Kossak, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2016. 

    • Kamińska, Anna,  Simona . Opowieść o niezwyczajnym życiu Simony Kossak, czyta Kinga Preis, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2017, Television.